QualityAustria

PEFC - proces certyfikacji. Omówienie wymagań standardów PEFC I FSC

Baza wiedzy


PEFC - proces certyfikacji. Porównanie wymagań standardów PEFC I FSC

PEFC - proces certyfikacji. Porównanie wymagań standardów PEFC I FSC

Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie wymagań nowoczesnych narzędzi zarządzania gospodarką leśną i łańcuchem dostaw produktów zawierających surowce leśne  - PEFC oraz FSC. W pierwszej części opisany został przebieg procesu certyfikacji zgodnie z wymaganiami PEFC, łącznie z wyszczególnieniem kryteriów i wskaźników polskiej certyfikacji lasów a także certyfikacji organizacji wielozakładowych, w tym grup producenckich. W drugiej części przedstawione zostały różnice w aspekcie przebiegu certyfikacji PEFC oraz FSC dotyczące m.in. podejścia, dokumentacji czy też wykorzystywanych metod.

PEFC COC, FSC - Gospodarka leśna

 

 

1. Wprowadzenie do PEFC i FSC

PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification) oraz FSC (Forest Stewardship Council A.C.) są organizacjami, które powstały w latach 90. Jednak to FSC, będące międzynarodową organizacją non-profit, stworzyło pierwszy system certyfikacji zrównoważonej gospodarki leśnej. Główną zasadą wprowadzoną przez FSC było oznakowanie logiem FSC produktów, które pochodzą z certyfikowanych obszarów leśnych spełniających standardy ustanowione przez członków organizacji FSC. PEFC natomiast powstało w Europie i dopiero nieco później uzyskało zasięg międzynarodowy. Także jest organizacją non-profit, która za główny cel postawiła sobie  promocję trwale zrównoważonej gospodarki leśnej poprzez certyfikację przeprowadzaną przez jednostki niezależne.

 

2. Proces certyfikacji PEFC i FSC

 

Przebieg procesu certyfikacji oparty jest na ogólnych zasadach określonych przez Radę PEFC, a udokumentowanych w załączniku nr 6 do Dokumentu Technicznego PEFC „Procedury certyfikacji i akredytacji” oraz w Wytycznych PEFC GL6/2006”.

 

Jednostki certyfikujące prowadzące procesy certyfikacji na obszarze danego kraju muszą spełnić następujące warunki:

  • Posiadanie ważnej akredytacji uznanej w danym kraju, tzn wydanej przez ciało akredytacyjne akceptowane przez krajowy organ PEFC,
  • Uzyskanie notyfikacji w  krajowym organie PEFC.

Warunki uzyskania notyfikacji w PEFC Polska, przebieg procesu notyfikacji oraz obowiązki jednostki notyfikowanej określa dokument „Procedura udzielania notyfikacji PEFC jednostkom certyfikującym prowadzącym certyfikację systemu gospodarki leśnej i/lub łańcucha dostaw w Polsce”,  nr PEFC_Pol 1/2009. Ponieważ krajowym organem PEFC (National Governing Body, NGB) jest w Polsce Instytut Badawczy Leśnictwa, dokument PEFC_Pol 1/2009 jest opracowany i wydany przez ten Instytut. Placówka ta jest podmiotem przyjmującym i rozpatrującym wnioski o udzielenie notyfikacji oraz nadzorującym działalność jednostek certyfikujących na zgodność z wymaganiami standardów PEFC na terenie Polski. Instytut prowadzi bazę danych podmiotów, którym udzielone zostały certyfikaty.

 

3. Obszary certyfikacji PEFC/FSC

 

Certyfikacja na zgodność z wymaganiami standardów PEFC i FSC prowadzona jest w  następujących obszarach:

Obszary certyfikacji PEFC oraz FSC
Rys. 1. Obszary certyfikacji PEFC oraz FSC

 

 

4. Proces certyfikacji PEFC

Proces certyfikacji regulowany jest ogólnymi zasadami określonymi w dokumencie „Rewizja i procedury certyfikacji i akredytacji” wydanym w lutym 2005 przez Radę PEFC Polska oraz opisany dokładnie w dokumencie „Szczegółowe zasady prowadzenia auditów gospodarki leśnej i weryfikacji łańcucha dostaw w Polski Systemie Certyfikacji Leśnictwa PEFC”, wydanym także w lutym 2005 przez Radę PEFC Polska i aktualizowanym w styczniu 2011.

Przedstawione w tych dokumentach procedury auditów są oparte na normach PN-EN ISO/IEC 17021, PN-EN 45011, PN-EN ISO 19011.

 

Cykl certyfikacji w przypadku certyfikacji łańcucha dostaw jest 5-letni, natomiast jeżeli chodzi o certyfikację gospodarki leśnej, cykl ten trwa 3 lata.

 

Procedurę certyfikacji można najogólniej przedstawić w następujący sposób:

 

Procedura certyfikacji PEFC
Rys. 2. Procedura certyfikacji PEFC

 

Proces certyfikacji rozpoczyna się w momencie złożenia wniosku o certyfikację przez wnioskodawcę lub osobę przez niego upoważnioną. Wniosek ten zostaje przekazany do jednostki certyfikującej.

 

Kolejnym etapem jest przygotowanie do auditu. Etap ten można podzielić na następujące fazy:

  • przegląd dokumentacji,
  • plan oceny,
  • zespół auditorów.

 

Przegląd dokumentacji ma na celu zweryfikowanie przez jednostkę certyfikującą możliwości rozpoczęcia oceny. Dokonywany jest przegląd wniosku, żeby sprawdzić kompletność wszystkich informacji, które zostały w nim zawarte. Dodatkowo jednostka certyfikująca sprawdza czy jest w stanie przeprowadzić certyfikację w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę.

 

Po przeprowadzeniu przeglądu dokumentacji, jednostka certyfikująca przygotowuje plan przeprowadzenia oceny. Plan jest opracowywany przez auditora wiodącego. Po opracowaniu planu, jest on przedstawiany zespołowi auditorów oraz wnioskodawcy.

 

Kolejnym etapem jest zaproponowanie zespołu auditorów, a w przypadku braku zastrzeżeń ze strony wnioskodawcy, mianowanie tego zespołu. Spośród zespołu mianowany zostaje auditor wiodący. Cały zespół musi dysponować odpowiednimi kompetencjami oraz wiedzą w zakresie przeprowadzanej certyfikacji.

 

Po zakończeniu wszystkich czynności związanych z przygotowaniem auditu, przeprowadzany jest audit certyfikujący, na który składają się następujące etapy:

 

Etapy auditu certyfikacyjnego PEFC
Rys. 3.  Etapy auditu certyfikacyjnego PEFC

 

Celem I etapu auditu jest ogólna ocena stopnia wdrożenia systemu zarządzania zgodnego z wymaganiami Rady PEFC Polska. Etap ten odbywa się zawsze w siedzibie wnioskodawcy. Podczas I etapu następuje także wyjaśnienie niezrozumiałych dla strony audytowanej wymagań standardu stanowiącego podstawę auditu oraz ustalenie terminu II etapu.

Etap II auditu przeprowadzany jest również w siedzibie wnioskodawcy a dodatkowo w miejscach prowadzenia gospodarki leśnej lub produkcji. Rozpoczyna on się spotkaniem otwierającym przeprowadzanym przez auditora wiodącego, które ma na celu potwierdzenie ustaleń pomiędzy jednostką certyfikującą a wnioskodawcą, przedstawienie zespołu auditującego oraz sprawdzenie możliwości przeprowadzenia zaplanowanych działań auditowych.

Wykonując audit można zastosować próbę statystyczną wg poniższych zasad:

 

Całkowita powierzchnia

Łączna powierzchnia próbna

Wielkość próby

ha

%

ha

ha

100

2,0

 

0,5

1 000

0,5

5,0

0,5

25 000

0,1

25,0

1

50 000

0,075

37,5

1

> 100 000

0,05

 

2

Tab. 1. Wielkość próby statystycznej podczas oceny na miejscu

 

W trakcie II etapu auditu zbierane są informacje i dowody, które będą świadczyć o stopniu spełnienia wymagań systemu zarządzania wnioskodawcy w odniesieniu do wymagań Rady PEFC Polska. Następnie zespół auditorów dokonuje ich oceny a wyniki tej oceny zostaną później przedstawione na spotkaniu zamykającym przeprowadzanym przez auditora wiodącego, które kończy II etap auditu certyfikacyjnego.

 

Po zakończeniu obu etapów auditu, zespół auditorów przekazuje raport z auditu jednostce certyfikującej. Raport zostaje następnie przekazany wnioskodawcy. W przypadku zidentyfikowania niezgodności podczas przeprowadzonego auditu, wnioskodawca musi opisać działania, które podejmie w celu ich eliminacji a oprócz tego określić czas realizacji tych działań. Następnie jednostka certyfikująca informuje wnioskodawcę o tym, w jaki sposób sprawdzi wykonanie tych działań.

 

Decyzja o spełnieniu lub niespełnieniu wymagań systemu gospodarki leśnej wnioskodawcy jest podejmowana przez jednostkę certyfikującą na podstawie informacji zdobytych w trakcie przeprowadzania oceny. Osoby wchodzące w skład zespołu auditorów nie decydują o przyznaniu certyfikatu.

 

Niezgodności z wymaganiami certyfikacyjnymi można podzielić na:

  • wykluczające,
  • drugorzędne.

 

Drugorzędne niezgodności nie stanowią przeszkody w przyznaniu certyfikatu. W odniesieniu do wszystkich zidentyfikowanych niezgodności należy zastosować korekcje lub działania korygujące zgodne z wymaganiami certyfikacji.

 

W przypadku pozytywnej decyzji o certyfikację, wnioskodawca otrzyma certyfikat zgodności gospodarki leśnej z wymaganiami certyfikacji.

 

W celu weryfikacji ciągłej zgodności systemu gospodarki leśnej/łańcucha dostaw wnioskodawcy, jednostka certyfikująca przeprowadza działania w nadzorze.

Jeżeli powierzchnia lasów właścicieli uczestniczących w certyfikacji powiększy się o 10%, przeprowadzony zostanie audit nadzwyczajny.

 

Czas pomiędzy kolejnymi auditami dla ponownej certyfikacji gospodarki leśnej nie może przekraczać 3 lat, a ich zakres jest taki sam jak w przypadku auditu certyfikacyjnego, z uwzględnieniem wyników ocen w nadzorze.

 

5. Kryteria i wskaźniki certyfikacji PEFC

 

W dokumencie Rady PEFC Polska „Polskie kryteria i wskaźniki trwałego i zrównoważonego zagospodarowania lasów dla potrzeb certyfikacji lasów”, wydanym w lutym 2005 a następnie zaktualizowanym w lipcu 2007, określone zostały kryteria i wskaźniki certyfikacji gospodarki leśnej. Wśród tych kryteriów można wyróżnić:

  • kryterium I – utrzymanie, odpowiednie wzmocnienie oraz powiększenie i podnoszenie wartości zasobów leśnych
    i ich udział w globalnym bilansie węgla,
  • kryterium II – zachowanie i wzmocnienie zdrowia i witalności ekosystemów leśnych,
  • kryterium III – utrzymanie i wzmocnienie produkcyjnych funkcji lasów,
  • kryterium IV – zachowanie, ochrona o odpowiednie wzbogacenie leśnej różnorodności biologicznej,
  • kryterium V – utrzymanie i rozszerzenie ochronnych funkcji lasów zwłaszcza funkcji glebo- i wodochronnych,
  • kryterium VI – utrzymanie i rozwój innych społeczno ekonomicznych funkcji lasów.

 

Każde z powyższych kryteriów zawiera trzy kategorie informacji. Do kategorii tych można zaliczyć:

  • zasady kierunkowe,
  • wskaźniki wymierne (ilościowe),
  • wskaźniki opisowe.

 

 

Zasady kierunkowe związane są z celami oraz ogólnymi zasadami prowadzenia gospodarki leśnej. Ustalają ramy i wytyczne dla planowania i realizacji działu gospodarki leśnej, który został opisany w danym kryterium. Wskaźniki wymierne i opisowe pozwalają na ocenienie stopnia wypełnienia celów i zasad prowadzenia gospodarki leśnej.

 

Wskaźniki wymierne są parametrami mierzalnymi. Pokazują one kierunki zmian oraz stopień zgodności z zasadami kierunkowymi. Pozwalają na ocenienie w sposób wymierny realizacji zasad kierunkowych. Wartości tych wskaźników podawane są dla pięciu kolejnych lat wstecz rozpoczynając od roku, w którym odbywa się audit.

 

Wskaźniki opisowe uzupełniają wskaźniki wymierne w przypadku, gdy nie jest możliwe ich sformułowanie. Na wskaźniki te składają się informacje związane ze sposobem ich realizacji oraz dokumentacji prowadzonych działań.

 

6. Certyfikacja PEFC/FSC organizacji wielozakładowej

 

Organizacją wielozakładową jest organizacja posiadająca biuro centralne, w którym odbywa się planowanie, kontrolowanie i nadzorowanie pewnych czynności a także sieć lokalnych biur i oddziałów (zakładów), w których te czynności są częściowo lub całkowicie realizowane. W zakładach prowadzone są działania związane z łańcuchem dostaw organizacji. Muszą mieć one prawne lub kontraktowe połączenia z centralą organizacji i podlegać wspólnemu łańcuchowi dostaw, który jest nadzorowany przez centralę.

 

Grupa producencka jest przykładem organizacji wielozakładowej i oznacza sieć zwykle małych, niezależnych przedsiębiorstw, stowarzyszonych w celu uzyskania i utrzymania certyfikacji łańcucha dostaw dla całej grupy. W tym wypadku centralą może być stowarzyszenie handlowe lub inny wystarczająco doświadczony podmiot prawny.

 

Uczestnictwo w grupie producenckiej jest ograniczone trzema warunkami. Wszystkie zakłady muszą znajdować się w jednym kraju. Drugim warunkiem jest zatrudnianie przez każdy zakład nie więcej niż 50 pracowników. Dodatkowo obrót takiego zakładu nie może przekraczać 9 000 000 CHF lub wartości równoważnej.

 

Zarówno dla centrali jak i dla zakładów zostały określone zakresy odpowiedzialności za wdrożenie wymagań PEFC w organizacji wielozakładowej.

 

7. Porównanie wymagań PEFC oraz FSC

 

Priorytetem w przypadku FSC są wymagania systemowe. Są one nadrzędne nawet nad obowiązującymi wymaganiami prawnymi. W przypadku PEFC wygląda to całkiem inaczej, ponieważ tutaj przepisy krajowe mają najwyższy priorytet.

 

FSC wydało 25 standardów, wśród których można wyszczególnić m.in.:

  • standard certyfikacji kontroli pochodzenia produktu
    (FSC-STD-40-004V2-1),
  • standard dla klasyfikowania przez organizację drewna kontrolowanego (FSC-STD-40-005 V2),
  • standard dla certyfikacji organizacji posiadających wiele lokalizacji (FSC-STD-40-003),
  • standard dla klasyfikowania surowców ze źródeł z odzysku (FSC-STD-40-007),
  • standard dotyczący stosowania logotypu FSC przez podmioty nieposiadające certyfikatu (FSC-STD-50-002).

 

Dodatkowo wszystkich posiadaczy certyfikatów FSC chcących zastosować jeden z trzech (Logo, nazwa i skrót FSC) zastrzeżonych znaków handlowych organizacji FSC w celach promocji produktów certyfikowanych i swojej promocji obowiązuje dokument „Zastosowanie znaków handlowych przez posiadaczy certyfikatów FSC” (FSC-STD-50-001 V1-2).

Oprócz standardów można wyróżnić także inne dokumenty takie jak wytyczne, polityki, procedury i inne.

 

PEFC wydało 6 standardów, w tym:

  • Łańcuch dostaw produktów zawierających surowce leśne – Wymagania (PEFC ST 2002:2010),
  • Zrównoważona gospodarka leśna – Wymagania (PEFC ST 1003:2010).

Oprócz standardów opracowane zostały dodatkowo także wytyczne.

 

Standardy FSC oraz PEFC mają na celu kontrolę pochodzenia produktu (CoC Chain-of-Custody) w odniesieniu do całego procesu, w trakcie którego drewno jest przetwarzane, począwszy od drzewa rosnącego w lesie aż po produkt finalny. Celem auditów pochodzenia produktu jest zagwarantowanie, że wszystkie produkty oznakowane logiem FSC lub PEFC zostały wykonane z materiału pochodzącego z niezależnie certyfikowanych źródeł, np. lasów, dostawców drewna itp.

 

Wymagania stawiane przez obie organizacje są w zasadzie bardzo zbliżone. Jednak istotną różnicą między nimi jest wymaganie stawiane przez PEFC dotyczące prowadzenia auditów wewnętrznych w całej organizacji. FSC nie stawia takiego wymagania.

 

W standardzie FSC wyróżniono następujące kategorie materiałów wejściowych pierwotnych bądź też odzyskanych, decydujące o zakwalifikowaniu się do poszczególnych grup produktowych:

 

 

Kategoria materiału

Oznaczenie grupy produktów

FSC 100%

FSC 100%, FSC Mix

FSC Mix

FSC Mix

FSC Recycled

FSC Mix, FSC Recycled

FSC Controlled Wood

FSC Mix, FSC Controlled Wood

materiał kontrolowany

FSC Mix, FSC Controlled Wood

poużytkowy materiał odzyskany

FSC Mix, FSC Recycled

przedużytkowy materiał odzyskany

FSC Mix, FSC Recycled

Tab. 2. Kategorie materiałów oraz grupy materiałów FSC

 

W standardzie PEFC można wyszczególnić trzy kategorie:

  • PEFC 100%,
  • udział % surowca certyfikowanego PEFC określany z dokładnością do 1%,
  • surowiec niecertyfikowany.

 

W przypadku obu systemów zostały określone wymagania dotyczące postępowania z surowcem niecertyfikowanym. W przypadku FSC dotyczy to materiału zaklasyfikowanego jako FSC Controlled Wood (Drewno Kontrolowane FSC), odnośnie którego wymagania zostały wyszczególnione w następujących dokumentach:

  • Norma FSC dotycząca drewna kontrolowanego dla przedsiębiorstw zarządzających lasami (FSC-STD-30-010 V2-0),
  • Norma FSC dotycząca oceny dla drewna kontrolowanego (FSC-STD-40-005 V2-0).

 

PEFC natomiast wymaga wdrożenia systemu należytej staranności, który zapewni odpowiednie postępowanie z surowcem niecertyfikowanym. System ten składa się z trzech etapów:

  • deklaracji dostawcy,
  • oceny ryzyka,
  • zarządzania dostawami wysokiego ryzyka.

Postanowienia dotyczące systemu należytej staranności zostały przedstawione w Załączniku 2 do ST PEFC 2002:2010.

 

Można wyróżnić następujące metody stosowane w przypadku FSC oraz PEFC:

 

FSC

PEFC

System transferowy

Separacja fizyczna

Prosty udział procentowy

Prosty udział procentowy

Udział procentowy rolowany

Udział procentowy rolowany

 

Średni udział procentowy

System uznawania ilości (kredyt)

System uznawania ilości (kredyt)

Tab. 3. Metody wykorzystywane w przypadku PEFC oraz FSC

 

Metody systemu transferowego oraz separacji fizycznej są bardzo do siebie zbliżone. Obie te metody mają na celu identyfikację pochodzenia certyfikowanych produktów oraz surowców. Dodatkowym wymaganiem jest zapewnienie odseparowania surowców certyfikowanych od niecertyfikowanych lub odpowiedniego ich oznaczenia.

 

Przy wyborze metody procentowej, organizacja musi obliczyć udział procentowy. Obliczenia przebiegają odmiennie dla PEFC oraz FSC. W przypadku PEFC udział procentowy oblicza się z wykorzystaniem następującego wzoru oddzielnie dla każdej partii produkcji:

 

 

 

gdzie:

Pc – udział procentowy surowców certyfikowanych,

Vc – ilość certyfikowanych produktów,

Vo – ilość innych surowców,

Vt – łączna ilość surowców,

Vn – ilość surowców neutralnych.

 

W FSC udział procentowy oblicza się korzystając z innego wzoru dla każdego okresu rozliczeniowego lub zlecenia produkcyjnego:

 

gdzie:

%Wkład – wkład procentowy surowca FSC,

QFSC – ilość materiału wejściowego FSC,

Qpost-consumer – ilość wkładu poużytkowego,

Qsuma – łączna ilość surowców posiadających certyfikat FSC oraz surowców ze źródeł kontrolowanych.

 

Jeżeli chodzi o system uznawania ilości (kredyt) to metoda ta jest taka sama zarówno w przypadku PEFC jak i FSC.

 

8. Literatura

  • Dokument nr 1 Rady PEFC Polska – Rewizja i procedury certyfikacji i akredytacji, 02.2005 aktualizacja 01.2011,
  • Dokument nr 2 Rady PEFC Polska - Szczegółowe zasady prowadzenia auditów gospodarki leśnej i weryfikacji łańcucha dostaw w Polskim Systemie Certyfikacji Leśnictwa PEFC, 02.2005 aktualizacja 07.2007,
  • Dokument nr 4 Rady PEFC Polska – Polskie kryteria i wskaźniki trwałego i zrównoważonego zagospodarowania lasów dla
    potrzeb certyfikacji lasów
  • FSC-STD-40-004 v 2-1 – Standard FSC dotyczący kontroli pochodzenia produktu (FSC CoC), 10.2011,
  • PEFC ST 2002:2010 – Łańcuch dostaw produktów zawierających surowce leśne – Wymagania,
  • ic.fsc.org
  • pl.fsc.org
  • www.pefc.org
  • www.pefc-polska.pl

 

Autorzy:

Tomasz Rychły , Anna Warmuz
Quality Austria Polska sp. z o.o.



Quality Austria - Polska Sp. z o.o.

Quality Austria